NHỮNG ĐIỂM MỚI ĐÁNG CHÚ Ý CỦA LUẬT SỬA ĐỔI, BỔ SUNG MỘT SỐ ĐIỀU CỦA LUẬT TRỢ GIÚP PHÁP LÝ NĂM 2026
Ngày 23/4/2026, Quốc hội ban hành Luật số 05/2026/QH16 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý. Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2027. Luật số 05/2026/QH16 có nhiều nội dung đáng chú ý, tiếp tục hoàn thiện chính sách trợ giúp pháp lý, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người dân tiếp cận dịch vụ pháp lý miễn phí.
1. Mở rộng và hoàn thiện chính sách đối với người được trợ giúp pháp lý
Luật tiếp tục quy định nhiều nhóm người được trợ giúp pháp lý như người có công với cách mạng; người thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo; người nhiễm chất độc da cam; người khuyết tật; trẻ em; một số nhóm người dân tộc thiểu số; người được hưởng trợ cấp xã hội hằng tháng thuộc các trường hợp luật định; người lao động có thu nhập thấp là người bị buộc tội, bị hại và một số trường hợp khác theo quy định của pháp luật.
Các quy định mới đồng thời tiếp tục hoàn thiện chính sách trợ giúp pháp lý đối với một số nhóm đối tượng, trong đó có người chưa thành niên và nạn nhân, người đang trong quá trình xác định là nạn nhân của hành vi mua bán người theo quy định của pháp luật có liên quan.
2. Tạo thuận lợi hơn trong tiếp cận trợ giúp pháp lý
Trợ giúp pháp lý được thực hiện trong các lĩnh vực pháp luật, trừ lĩnh vực kinh doanh, thương mại, với các hình thức gồm tham gia tố tụng, tư vấn pháp luật và đại diện ngoài tố tụng.
Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước thực hiện trợ giúp pháp lý trong các trường hợp thuộc phạm vi luật định, trong đó có trường hợp người được trợ giúp pháp lý đang cư trú tại địa phương hoặc vụ việc xảy ra tại địa phương.
Luật cũng quy định cơ chế chuyển yêu cầu, chuyển vụ việc trợ giúp pháp lý trong một số trường hợp nhằm bảo đảm yêu cầu của người dân được giải quyết bởi tổ chức có thẩm quyền.
Việc tiếp nhận người được trợ giúp pháp lý có thể được thực hiện tại trụ sở của tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý hoặc tại địa điểm khác ngoài trụ sở, bảo đảm điều kiện để người yêu cầu trình bày vụ việc thuận lợi.
3. Hoàn thiện mạng lưới tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý
Một điểm đáng chú ý là quy định về Chi nhánh của Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước được thực hiện linh hoạt hơn.
Theo đó, căn cứ điều kiện kinh tế - xã hội và nhu cầu trợ giúp pháp lý tại địa phương, Chủ tịch UBND cấp tỉnh quyết định thành lập Chi nhánh của Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước.
Quy định này nhằm bảo đảm mạng lưới trợ giúp pháp lý phù hợp với nhu cầu thực tế, góp phần đưa dịch vụ trợ giúp pháp lý đến gần hơn với người dân.
4. Đẩy mạnh chuyển đổi số trong trợ giúp pháp lý
Luật sửa đổi, bổ sung cũng chú trọng ứng dụng công nghệ thông tin, công nghệ số và chuyển đổi số trong hoạt động trợ giúp pháp lý.
Theo đó, hồ sơ điện tử của từng vụ việc trợ giúp pháp lý được số hóa, cập nhật vào hệ thống quản lý vụ việc và lưu trữ tại cơ sở dữ liệu về trợ giúp pháp lý; đồng thời tăng cường kết nối, tích hợp, chia sẻ dữ liệu trợ giúp pháp lý trên Cổng Pháp luật quốc gia.
Việc đẩy mạnh chuyển đổi số góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, theo dõi và tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý trong thời gian tới.
5. Tăng cường phối hợp trong công tác trợ giúp pháp lý tại cơ sở
Luật quy định trách nhiệm phối hợp của các cơ quan, tổ chức trong hoạt động trợ giúp pháp lý. Đối với UBND cấp xã, trách nhiệm được xác định là phối hợp với Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước trong việc triển khai thực hiện công tác trợ giúp pháp lý trên địa bàn.
Qua đó, công tác trợ giúp pháp lý được tăng cường phối hợp tại cơ sở, góp phần giúp người dân thuộc diện được trợ giúp pháp lý biết và tiếp cận chính sách khi phát sinh vụ việc cần hỗ trợ.
6. Người dân cần lưu ý khi có nhu cầu trợ giúp pháp lý
Người thuộc diện được trợ giúp pháp lý khi có vụ việc liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của mình có thể liên hệ với tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý để được hướng dẫn.
Theo quy định, khi yêu cầu trợ giúp pháp lý, người yêu cầu nộp hồ sơ cho tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý. Trường hợp chưa thể cung cấp đầy đủ hồ sơ nhưng cần được trợ giúp ngay do vụ việc sắp hết thời hiệu khởi kiện, sắp đến ngày xét xử, do cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng chuyển yêu cầu hoặc để tránh gây thiệt hại đến quyền, lợi ích hợp pháp thì tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý có thể thụ lý ngay và hướng dẫn bổ sung giấy tờ, tài liệu cần thiết.
Người được trợ giúp pháp lý được cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí, được thông tin về quyền và việc thực hiện trợ giúp pháp lý, được yêu cầu giữ bí mật về nội dung vụ việc và thực hiện các quyền khác theo quy định; đồng thời có trách nhiệm cung cấp giấy tờ chứng minh thuộc diện được trợ giúp pháp lý, phối hợp và cung cấp đầy đủ, chính xác thông tin, tài liệu liên quan đến vụ việc.
Phạm Thu Hương
